De kudde: ook de moderne, westerse burger kan er niet om heen. Of we ons echter ook als kuddedier gedragen, is de vraag. Een ieder heeft zijn eigen voorkeuren, kent zijn eigen achtergrond en maakt zijn eigen keuzes. Dat we ons daarbij deels laten leiden door wat een ander ons gebiedt of verbiedt, doet daar weinig aan af: we zijn in belangrijke mate zelfbeschikkend en we maken van ons leven wat we er zelf van willen maken. De truc is evenwel van een ander te accepteren dat hij of zij dat ook doet.
Respect, schijnt dat tegenwoordig te heten. Ik hou het liever op fatsoen.
Fatsoen is de ander in zijn waarde laten en meer dan dat: de ander de ruimte geven om anders te denken, anders te doen, anders te zijn. De ander niet te beperken in die vrijheid. Natuurlijk mag je iemand op zijn onvolkomenheden wijzen, maar nooit ten koste van de ander. En dat is best lastig. Zeker in een samenleving waar tradities en gebruiken niet door iedereen gedeeld worden.
Fatsoen begint daarom bij kennis. Zonder kennis van en bekendheid met verschillende religieuze en culturele achtergronden of sociale en economische omstandigheden is het moeilijk fatsoenlijk naar een ander te zijn, want: waar begin je? Ook vraagt het een bepaald eigen bewustzijn: wie ben ik zelf, wat vind ik en hoe verschilt dat met een ander? Vervolgens luidt het credo: oefenen, oefenen, oefenen. En doorzetten. Want ruimte geven en fatsoenlijk zijn leer je door te doen. Keer op keer.
Het onderwijs is hiervoor een prima warmlooprondje: bij opvoeding en leerproces hoort ook fatsoen thuis en zeker basisonderwijs valt in het startschot van ieders leven. Bovendien kun je er bekend raken met verschillen in achtergronden en omstandigheden binnen de klas. Waarmee het basisonderwijs een excellente oefenplaats is voor fatsoenlijk gedrag.
Maar dergelijk gedrag dient vervolgens niet op te houden bij de schoolpoort. Hoe vaak zie je niet dat de engeltjes van het schoolplein buiten de poort bengeltjes, of erger, zijn? De verschillen tussen de norm op school en de regels van de straat zijn waanzinnig. Op school voorbeeldig, buiten de poort evengoed fatsoenloos. Angstaanjagende ordehouders zoals in Amsterdam zijn daarom zo gek nog niet. Het zal ze leren.
De ordehouders hebben het gezag dat de ouders van tegenwoordig lijken te missen. Naar hen wordt wel geluisterd; zij krijgen wel respect. Met de ouders wordt veelal een loopje genomen – iets dat de ouders te verwijten valt. Zij zijn er door de onderhandelcultuur en de mijn-kind-is-koningmentaliteit zelf schuldig aan. Dreigt fatsoenloos gedrag? Leer het je gepamperde kind nog maar eens af.
Niet dat hiermee gezegd is dat fatsoenloos gedrag alleen gevonden kan worden bij onze kleine burgertjes. Ook de volwassen burgers kunnen er wat van. Boekhoudkundige ‘handigheidjes’, striemende fluitconcerten bij balaannames door een kleurling of gedrang met auto of winkelwagentje: uit een breed scala zijn het slechts voorbeelden. Maar wel voorbeelden van fatsoenloos gedrag waar weinig corrigerend op wordt gereageerd door de omgeving. Terwijl daar een groot potentieel van de kudde ligt.
De kudde bepaalt tezamen de norm. Zolang een ieder zich fatsoenlijk gedraagt, zullen slechts weinigen zich in het hoofd halen fatsoenloos gedrag tentoon te spreiden. Fatsoenloos gedrag als not done. Daar waar dat het onverhoopt toch de kop op steekt, wordt het vroegtijdig gesignaleerd en recht gebreid. Nu echter hordes normloze burgers de kudde bevolken, lijkt fatsoen een armzalige troef. Weinig die zich er nog om schijnen te bekommeren. En de corrigerende reacties blijven steeds meer uit.
Blijken we dan zelfs daarin geen kuddedier? Kunnen we zelfs niet de moeite nemen ons fatsoenlijk te gedragen? Wanneer een ieder enkel handelt vanuit zijn eigen ideeën en waardebeelden, wordt samenleven een hele last. Dus daarom: willen we plezierig met elkaar blijven omgaan, dan is fatsoenlijk gedrag gewenst. En de kracht van de kudde? Die schuilt in het aanmoedigen ervan.

Schrijfsel naar aanleiding van ‘Kracht van de Kudde’, thema van het aankomende symposium van de Veerstichting op 11 en 12 oktober 2007.

Dit bericht is gepost op vrijdag 22 juni 2007 om 19:50 uur en valt onder de categorie Columns. Reacties op dit bericht kunnen worden gevolgd via de RSS 2.0 feed.
Laat een reactie achter of voer een trackback uit.